Từ những chuyện hè như vậy, tôi thêm cảm phục bác hàng xóm. Ông nhất mực xương, khâu vết thương tại chỗ. Nói chuyện với bác, tôi phát hiện được một điều này nữa: thời gian qua, bác còn lặng thầm làm nhiều việc “không tên” khác.
Làm cho vui ấy mà. Ông bà đều bất ngờ, vui. Bác luôn coi việc mình làm là bổn phận, là y đức. Bác Trần Mạnh Chí (người thứ ba từ trái sang) sau ngày nghỉ hưu đã đến thăm Trại thương binh nặng Liêm Cần (Hà Nam), gặp lại một thương binh nặng hạng 1/4 từng được bác mổ, điều trị.
Chúng tôi đang Trò chuyện thì có khách đến. Đúng lúc tôi được lĩnh khoản tiền do dự tiền khởi nghĩa, mới lẳng lặng sang gặp, muốn biếu ông một ít, gọi là món quà ơn cứu mạng. Chia tay, chị Lộc xúc động nói với bác Chí: - Chú ạ, cháu theo công giáo.
BS. Rồi còn xoa tim ngoài lồng ngực. Mình lấy trong túi tặng ông một tượng gỗ khá to, tạc con đại bàng dang rộng đôi cánh, bảo: đồng chí tiểu trưởng đoàn xe Trường Sơn ơi, đồng chí là đại bàng không bao giờ chịu gãy cánh đâu! Đã có nhiều cuộc gặp lại đầy tình người xúc động như thế.
Làm ở Văn phòng Chính phủ, sinh hoạt tổ hưu gần nhà bác Chí” - một vị nữa liền góp chuyện - “Buổi chiều đang chơi cầu lông bỗng gục tại chỗ. Gặp lại người quen cũ, bác Trần Mạnh Chí rất vui. Chú là Chúa của cháu, đã tái sinh cháu lần thứ hai! Khi chị Lộc về rồi, tôi hỏi bác Chí, chắc hẳn thời kì qua có nhiều trường hợp bệnh nhân tìm đến bác sĩ như thế này? Bác gật đầu, còn nói thêm là, từ ngày về nghỉ bác cũng có nhiều dịp thăm lại những người mình đã cứu chữa.
Chị ngập ngừng hỏi: - Thưa, chú là bác sĩ Trần Mạnh Chí ở Viện Quân y 103? - Đúng rồi - chủ nhà mời khách ngồi, hỏi tiếp - Chị gặp tôi có việc gì? Người nữ giới rơm rớm nước mắt, liền bước đến nắm chặt tay bác, nghẹn ngào nói: - Thưa chú, cháu tên Lộc, được chú cứu sống hồi năm 1968 do bom ở Xuân mai mốt ạ. Hôm rồi, có một cụ là lão thành cách mệnh ở gần nhà, đến nhập bọn với cánh chúng tôi đang lúc ngồi “buôn”.
Chí từ chiến trường ra. Bao lăm năm, hỏi thăm mãi, hôm rồi tình cờ cháu mới biết địa chỉ của chú.
Hàng ngày ông mang đồ tiêm sang nhà tôi, quả mũi tiêm êm ái, chóng vánh lắm. Thế là mình tìm đến Đồng Xa. Bệnh viện bảo may bác được cấp cứu kịp thời, không lệch xương, không nhiễm trùng, vết khâu đẹp. Chúa luôn ở trong lòng cháu. Toàn là của những người trong khu hoặc đoàn thể phường, quận nhờ.
Ông vui vẻ nhận lời ngay. Bệnh viện Việt Xô bắt hàng ngày phải đến tiêm phong bế vào vùng háng. Người bệnh tri ân với bác.
Các vị bảo thế có khó cho tôi không? Nghe vậy, một ông ngồi bên tôi nghiêng đầu, chỉ vào phía hàm trái của mình còn nhìn rõ vết khâu đang bôi nghệ vàng ươm, nói: - Cách đây mươi ngày. Vậy nên, đến lúc có quyền nghỉ ngơi, hưởng sự thanh nhàn nhưng bác vẫn không nghỉ, âm thầm làm tiếp những việc có thể làm mà không đòi hỏi một sự đãi ngộ nào.
Người gần đây nhất, tấn sĩ Võ Tấn Sơn được bác hướng dẫn lúc đã nghỉ hưu, đang gánh vác trọng trách Hiệu trưởng trường Đại học Y TP. Bác nói “làm cho vui”, thâm tâm tôi hiểu đấy hoàn toàn là nghĩa vụ. Tôi nghĩ ngay đến thầy thuốc Chí ở gần nhà, liền hỏi, người như ông ấy làm thay cô có được không? Cô bảo, bác ấy là thầy của thầy cháu, sao không được.
Chính tay bác mổ lại. Chí đã tiến hành ca mổ trong nhiều giờ. Cả tháng trời kẽo kẹt như vậy, mà ông chẳng nài nỉ gì. Ông đỡ tôi dậy, rồi bảo bà Mai, vợ ông, chạy về nhà lấy bông băng, hộp kim chỉ khâu, dao mổ.
Khi nghe mình giới thiệu: tôi là Chí, đã cấp cứu, mổ cho ông tại Viện 103 đây. Và bác kể một chuyện diễn ra gần đây: - Mình xem Đài truyền hình Hà Nội có phóng sự “Hơn cả tình yêu”nói về bà Phạm Thị Tỵ ở Đồng Xa (Từ Liêm, Hà Nội), suốt 40 năm ròng coi ngó chu đáo chồng là ông Trần Văn Huấn, thương binh nặng, mất 92% sức khỏe, bị vết thương cột sống, liệt nửa người. Đi lại cách rách quá.
Chị được đưa cấp cứu đến cơ sở sơ tán của Viện 103 đặt tại Cao Mật, Bình Đà (Hà Tây). Rồi chị xuất viện, sức khỏe dần bình phục. Ông đang nằm dài trên giường, tóc bạc phơ, tỉnh ngủ lắm.
Ông nghiêm mặt trả ngay lại tôi gói tiền. Vẫn chưa yên tâm về ca sọ não rất nặng này, trước lúc lên đường, bác đã căn dặn kỹ đồng nghiệp ở lại chăm nom chị. Bữa qua mang quà sang cảm ơn, ông bà cứ chối đây đẩy.
Ai mà tính hết được trong vòng mười năm qua, bác đã có bao lăm cuộc đi nói chuyện sức khỏe; bao lăm lần khám bệnh; đọc đơn thuốc; đọc phim Xquang, phim citi; trả lời qua điện thoại cách phòng, chữa một bệnh cụ thể. Hồ Chí Minh. Hướng dẫn nghiên cứu sinh này, chấm luận văn này, viết sách. Mới đây, ngành liên lạc tải còn cử người đến gặp, yêu cầu bác viết giúp ngành chuyên đề “Cấp cứu những tai nạn giao thông trên đường xa trạm y tế” để phổ quát rộng cho các đoàn xe trên nhiều tuyến quốc lộ.
Tôi bị viêm khớp háng nặng. Ngày đó, phi cơ Mỹ ném bom một trận địa pháo ở Xuân Mai, Hà Tây, chị Lộc là cấp dưỡng cho công trường gần đấy, bị mảnh bom vào đầu. Nhưng ông N. Cụ kể: - Các vị ạ, tôi chịu ơn ông Chí nhiều quá mà chẳng biết cách nào báo bổ. Thế là tôi đến nhờ.
Ở Học viện Quân y Viện 103, các học trò do bác trực tiếp chỉ dẫn luận văn hồi đương chức, nay đều đã thành chuyên viên đầu ngành, thay bác làm chủ nhiệm bộ môn ngoại tâm thần, như các đại tá, tấn sĩ: Vũ Hùng Liên, Bùi Thọ Lộ, Nguyễn Hùng Minh, Bùi Ngọc Tiến.
Tôi hiểu: với bác, giúp người, vì người là niềm vui, là hạnh phúc của đời mình! Hà Nội 7/5/2010 Phạm Quang Đẩu. Bác Chí đã nhớ ra bệnh nhân này. Trần Mạnh Chí, ông vui vẻ bảo đó là người bạn quen biết và cho chị địa chỉ. Chị kể là, bao lăm năm hỏi thăm ân nhân của mình, hôm rồi ngẫu nhiên vào làm đầu ở một hiệu phố Khương Trung (Thanh Xuân, Hà Nội), đúng lúc người cha của chủ quán là một đại tá quân đội đã về hưu đang ngồi đấy.
Bà ngồi bên. Bệnh tôi đỡ trông thấy, giờ đi lại ngon lành. Song, vẫn chưa thể hiểu hết thực hư lời trần thế đồn về “ông thủng thỉnh việc đời”. Có mấy bữa liền da. Đã hết lời lạy tạ, mà bác ấy vẫn tỏ ra áy náy như thể mình có lỗi. Chính mắt tôi thấy bác Chí quăng vợt chạy đến, đặt ông nằm ngửa, rồi cúi xuống ghé mồm mình vào mồm ông hà hơi thổi ngạt liên tục.
Vẫn không qua khỏi vì bị lụt não quá nặng. “Ông N. Quan tâm đến các điều rất thiết thực trong xã hội, cuốn “Đề phòng những tai nạn trong cuộc sống hiện đại” của bác được Nhà xuất bản Thanh Niên ấn hành năm 2001, diễn tả ngắn gọn, dễ hiểu cách sơ cứu tại chỗ các tai nạn thường gặp như: sốc chấn thương, chấn thương sọ não, giập não, chấn thương vùng bụng, gãy xương sống, gãy kín xương đòn, cấp cứu chết đuối, tai nạn bị vùi lấp.
”. Cuối năm 1971, BS. Ngay sau đó bác có lệnh đi B. Run rủi thế nào đúng lúc vợ chồng ông Chí đi bộ thể dục qua. Chị Lộc đã đi lại được, song thể trạng vẫn yếu, cần được mổ tiếp. Ông ra hiệu bảo mình ngồi lại gần, cứ xoa xoa bàn tay mình, cười mà khóe mắt có giọt lệ ứa ra. Tôi đến chơi nhà bác. Bác cũng tri ân với người bệnh. Tôi ra ủy ban lĩnh lương hưu, trên đường về vấp hòn đá ngã vỡ xương quai hàm, nằm quay lơ tưởng chết.
Sau đó tôi đi viện. Nhiều nhà khoa học tuổi cao, còn sáng láng như bác vẫn nghiêm túc dự công việc đào tạo lớp trẻ như thế. Vừa về nghỉ, bác đã sốt sắng cùng mấy đồng nghiệp trong khu tập thể như giáo sư Thực, giáo sư Mễ lập một tổ tham vấn sức khỏe tự nguyện.
Ngoài những việc “ăn cơm nhà vác tù và hàng tổng” như thế, lề thói viết lách từ hồi đương chức bác cũng không bỏ được. Đấy có thể gọi là những việc “có tên”. Đó là một đàn bà trạc ngoài năm mươi tuổi. Mình sực nhớ ra: năm ấy chính mình đã lấy mảnh đạn trong cột sống cho ông ấy, một tiểu đoàn trưởng xe bị thương trên đường Trường Sơn. Ông hỏi về vết sẹo dài trên đầu chị, được nghe kể lại chuyện của hơn bốn mươi năm trước.
Mới lại, cô y tá trẻ khi tiêm cứ lóng ngóng, cô thú thật, vị trí tiêm khó, phải là người nhiều kinh nghiệm mới làm được việc này. Hôm đưa tang tôi đi cạnh bác Chí, bà vợ ông N. Khi nhắc đến tên BS. Có người tốt đến thế là cùng. Khi nghe tôi “phỏng vấn” điều thắc mắc trên thì bác cười, bảo ngay: - Mình vẫn làm thêm khối việc đấy chứ.
