Cho đến giờ, "Huyền thoại về người mẹ” vẫn được xếp vào những bộ phim hay nhất về chiến tranh Việt Nam
Bà là nữ đạo diễn trước hết và chừng như cũng vẫn là nữ đạo diễn hàng đầu của điện ảnh Việt Nam cho tới tận giờ. Trước đó, bà từng có một vài mối tình, trong đó có nhạc sĩ Tử Phác.
Và giờ, khi bà từ trần, nhìn vào gia tài điện ảnh của bà người ta phải khâm phục bà cùng nữ diễn viên Trà Giang để rồi, cả hai bà - hai người bạn cùng theo học khóa điện ảnh trước tiên dưới sự chỉ dẫn của các chuyên gia Liên Xô, tạo nên một vẻ đẹp nữ giới Việt Nam thuần khiết và đáng quý. Cuộc hôn nhân chỉ kéo dài nửa năm và chấm dứt trong im lặng của cả hai bên.
Kinh phí làm phim từ ngân sách Nhà nước nên được coi là lớn, lại là bộ phim cần kịp cho Lễ kỷ niệm 40 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ. Thời ấy, thông tin không rộng rãi đã khiến cuộc hôn nhân này chừng như được giấu kín cho tới khi bà công bố: "Ít ai biết tôi từng được làm vợ "ông vua thơ tình” Việt Nam - Xuân Diệu.
Chỉ biết rằng, "Hoa ban đỏ” là bộ phim chiến tranh đòi hỏi những cảnh quay hoành tráng và khốc liệt, những sự khó nhọc, kỳ công và một người nữ giới ở tuổi 65 nhận làm đạo diễn là một anh dũng mà nếu không có ái tình và niềm mê say mãnh liệt, bà đã không hoàn tất được. Sau Xuân Diệu, bà kết hôn lần thứ 2 với ông Nguyễn Đức Tường, nhưng cũng chỉ kéo dài được 15 năm, ông Tường tắt hơi, nên những năm cuối đời bà lại lẻ bóng.
Lúc ấy, dù mới hơn 10 tuổi nhưng nhờ đọc nhiều sách báo về điện ảnh mà tôi biết rằng đạo diễn điện ảnh là những người cực kỳ hào kiệt, tới mức có một ví von rằng: Dưới Chúa trời là đạo diễn. Dưới bàn tay bà Bạch Diệp, Ngọc Bích vào vai cô Thủy như một vai diễn để đời, cả về sắc lẫn thiên tài diễn xuất.
Năm 2007, bà nhận Giải thưởng Nhà nước về văn chương Nghệ thuât. Thi sĩ Xuân Diệu là cuộc hôn nhân đầu tiên của bà, khi đó bà mới 27 tuổi, còn "ông hoàng” của thơ tình Việt Nam đã ở tuổi 40. Năm 2008, bà là một trong 11 nghệ sĩ đương đại được tôn vinh trong lễ kỷ niệm 55 năm thành lập ngành Điện ảnh Cách mạng Việt Nam.
Bởi thế một nữ đạo diễn mà làm được bộ phim quyến rũ và rung động như vậy quả là đáng nể như một trái núi trước mắt. NSND Bạch Diệp Trong ký ức của mình, lần đầu tôi nhìn thấy tên bà là trên generic của bộ phim nhựa "Huyền thoại về người mẹ”, chiếu bằng màn ảnh rộng ở bãi xem phim.
Nếu bà sống vào thời nay, cuộc hôn nhân ngắn ngủi của bà với thi sĩ nổi danh bậc nhất Xuân Diệu hẳn sẽ là đề tài "béo bở” của một số trang thông tin chuyên trị chuyện giật gân, câu khách. Bà là một trong số nghệ sĩ Việt Nam có tên trong Bách khoa toàn thư điện ảnh Liên Xô. Vắng khách là vấn đề của điện ảnh Việt Nam tới tận bây chừ chưa giải quyết nổi.
Riêng với phim "Huyền thoại về người mẹ”, ngoài vai mẹ Hương của NSND Trà Giang còn phải kể đến vai diễn sạch của diễn viên Ngọc Bích - chị Bích "xếch” của hí viện tuổi xanh mà bây chừ chuyên diễn hài. Khi làm phim "Hoa ban đỏ”, bà đã ở tuổi 65, đó lại là bộ phim cực kỳ sức ép vào thời điểm đó.
Bà tốt nghiệp năm 1963, sau đó về làm việc tại Hãng phim truyện Việt Nam.
Những cuộc gặp gỡ định mệnh đem lại sao hạnh phúc và cả khổ đau, dằn vặt tôi suốt những năm qua. Cuộc thế đa đoan ấy không làm vơi đi niềm ham điện ảnh mà bà dành nhiệt huyết suốt đời mình.
Phim được làm kỳ công, nặng nhọc nhưng lúc hoàn tất điều ong tiếng ve rất nhiều vì khi công chiếu ở rạp, hầu như vắng khách. Cẩm Anh. Năm 1997, Bạch Diệp được cùi danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân. Sau này, biết về bà hơn, mới thấy đằng sau sự mạnh mẽ của một người phụ nữ làm đạo diễn điện ảnh, là một thế cục đa đoan. Vốn là một phóng viên của báo Nhân dân, năm 1959, Bạch Diệp theo học lớp đạo diễn điện ảnh dưới sự chỉ dẫn của các chuyên gia Liên Xô.
Từ đó, tôi mê mẩn tìm đọc những gì liên can đến bà, hồi hộp theo dõi tiến độ bà làm phim "Hoa ban đỏ” có kịp cho Lễ kỷ niệm 40 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ (1954-1994)hay không? Còn một lý do nữa khiến tôi có cảm tình đặc biệt với bà Bạch Diệp là vì mê vẻ đẹp của bà Trà Giang mà ở 2 bộ phim đoạt giải Bông Sen Bạc của bà Diệp là "Ngày lễ thánh” và "Huyền thoại về người mẹ”, đều có vai nữ chính do NSND Trà Giang đóng.
